واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
737
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
( روزهاى آخر زمستان سال 603 هجرى ) سلطان بدست قاتلان كشته شد . بنا به برخى اخبار قاتلان مزبور هندو بوده و بموجب اطلاعات ديگرى اين قتل كار اسماعيليان بوده است « 1 » . شهاب الدين آخرين امير مسلمان بوده كه قدرت رقابت با خوارزمشاه را داشت . رئيس جديد آن دودمان غياث الدين محمود فرزند شهاب الدين محمد واجد خصايل اميرى نبوده . سركردگان ترك نگهبانان كثير العدهء شهاب - الدين قيام كردند و غزنه را و متصرفات غوريان را در هندوستان به تصرف درآوردند . خوارزمشاه به دعوت امير هرات با لشكر وارد متصرفات وى شد و بهانه كرد كه اگر چنين نكند قراختائيان بلخ و ناحيهء آن را تصرف خواهند كرد « 2 » . عماد الدين عمر چهل روز در مقابل لشكر خوارزم دفاع كرد ، ولى سرانجام بناچار تسليم گشت ( در اوايل جمادى الاول 603 هجرى ، اواخر نوامبر ) و به خوارزم اعزام شد . محمد خوارزمشاه به اتفاق قراختائيان ترمذ را مسخر ساخت
--> ( 1 ) - هر دو خبر در تأليف ابن اثير آمده ( چاپ تورنبرگ ، XII ، 140 - 139 ) . به گفتهء جوينى ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 119 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 59 ) ، قاتلان هندو بودهاند . به گفتهء صدر الدين نظامى كه معاصر وقايع بوده و كتاب « تاج المآثر » ( نسخهء خطى LGU ، ورق 204 ) هم از اوست ايشانرا اسماعيلى ( ملاحده ) مىداند . در تأليف جوزجانى نيز چنين است . ( ترجمهء راورتى ، I ، 485 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 124 : « بدست فدائى ملاحده » ) ) . ( 2 ) - جوينى ، چاپ قزوينى ، II ، 62 : « در آن وقت سلطان از جانب خان ختاى مستشعر بود كه نبايد پيش دستى كند و بلخ و آن حدود را كه در تصرف سلاطين غور بود و به ملك ختاى نزديك با حوز خود گيرد » ؛ نسخهء خطى GPb ، 2 ، 34 ، ورق 120 .